نظارت همگانی و کارکرد آن

هاشم خنفری - فلسفه وجودی نظارت، اصلاح و بهبود اوضاع است، نظارت به طور ساده، مقایسه بین هست‌ها و بایدها و نیز به کارگیری اقدامات اصلاحی پس از نظارت در جهت از بین بردن شکاف وضع موجود یا "هست ها" با وضع مطلوب یا "بایدها" است. اقدامات اصلاحی در جهت رفع مشکلات و معضلات، تقویت نقاط قوت، تبدیل نقاط ضعف، نارسایی‌ها و تهدیدات به نقاط قوت به کارگیری شود تا رضایت افراد جامعه حاصل شودنظارت از شیوه های بسیار مؤثر در اداره امور اجتماعی و حکومتی است.
نظارت همگانی و کارکرد آن

هاشم خنفری – فلسفه وجودی نظارت، اصلاح و بهبود اوضاع است، نظارت به طور ساده، مقایسه بین هست‌ها و بایدها و نیز به کارگیری اقدامات اصلاحی پس از نظارت در جهت از بین بردن شکاف وضع موجود یا “هست ها” با وضع مطلوب یا “بایدها” است.

اقدامات اصلاحی در جهت رفع مشکلات و معضلات، تقویت نقاط قوت، تبدیل نقاط ضعف، نارسایی‌ها و تهدیدات به نقاط قوت به کارگیری شود تا رضایت افراد جامعه حاصل شودنظارت از شیوه های بسیار مؤثر در اداره امور اجتماعی و حکومتی است.

طبیعی است اگر انسان بداند عملکرد او از راه های مختلف مورد کنترل و در نهایت بازخواست قرار می گیرد،درانجام کارها، وظایف و مسئولیت های خود دقت بیشتری می کند. در نظارت مشکلات به طور دقیق شناسایی و کشف و ریشه یابی گردیده، سپس راه حلی صحیح ارائه می گردد.
نظارت همگانی یا بهتر بگوییم کنترل اجتماعی نظارتی که از شهروندان سرچشمه می گیرد، یا به عبارتی دیگر نظارت همگانی، نظارت عمومی شهروندان برعملکرد و فعالیت های یک مجموعه است.
نظارت همگانی به معنای ارزیابی و سنجش عملکرد فرد یا سازمان توسط کلیه گروه های مختلف جامعه می باشد.
نظارت و کنترل همانند امربه معروف و نهی از منکر تکلیف شرعی برهمگان است، به مردم اجازه می دهد در امور اجتماعی، فرهنگی و سیاسی خود خالت معقول، مناسب و منطقی داشته باشند و جریان امور جامعه را پیگیری نمایند. اولین مرجع دینی که می توان درخصوص ریشه یابی اصل نظارت همگانی به آن رجوع نمود، قرآن کریم است.

خداوند در آیات قرآن در چندین مورد به اصل نظارت همگانی در غالب امربه معروف و نهی از منکر اشاره کرده است. مصداق این سخن را می توان به آیات متعدد استناد نمود “المؤمنون و المؤمنات بعضهم اؤلیاءبعض یإمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر(توبه ،آیات ۷۱و۱۱۲)” یا در آیه  104 و ۱۱۴  سوره عمران خداوند برای صالحان مشخصه اجرای امر به معروف و نهی از منکر را اصل قرار می دهد و کسانی را که به امر به معروف و نهی از منکرمی پردازند را رستگاران می نامند.
اهمیت ویژه ای که خداوند به مقوله امر به معروف و نهی از منکر ابراز می دارد، وجوب اصل نظارت همگانی را بر مسئولان در حوزه های عمومی واجب می سازد. اصل امربه معروف و نهی از منکر بعنوان یکی از اصول مسلم نظارت همگانی در مدیریت شهری است. مدیریت شهری امروز بیشتر از هر زمان دیگری نیازمند استفاده از قابلیت های نظارتی شهروندان است.
در صورت تحقق اصل نظارت همگانی در حوزه مدیریت شهری،مسلما کارایی نهادهای مرتبط با این حوزه گسترش می یابد و رضایت شهروندان از عملکرد این سازمان ها نمود واقعی و عملی پیدا می کند. که به عنوان یکی از اصول مسلم اشکال حکمرانی خوب و مطلوب در سطح حکومت‌های محلی درجهان، می تواند بنیان‌های برابری، مشارکت، شفافیت و پاسخگویی نهاد‌های مرتبط با مدیریت اثری را فراهم آورد.
 نظارت همگانی بر مبنای اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی عزیزمان و در راستای تحقق اصل مترقی امر به معروف و نهی از منکر شکل گرفته است و از پشتوانه علمی برخوردار است که شهروندان خواهان این هستند که آسیب های جامعه به نحو چشمگیری کاهش یافته و در قبال این امر منافع حاصل از زندگی جمعی را به نحو شایسته ای گسترش دهند.
امام خمینی (ره) با الهام از معارف دینی در این خصوص می فرمایند همه ملت موظف اند که به امور نظارت کنند، همچنین مقام معظم رهبری در این باره می فرمایند هیچکس فوق نظارت نیست بنابراین همه باید نظارت بشوند. حضرت امام علی (ع) چنین می فرمایند: «قال الله عزوجل لنبیه  صلی الله علیه و آل و سلم  “و امر بالمعروف و انه عن المنکر و اصبر علی ما اصابک ان ذالک من عزم الامر» (نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه .ج ۸ ص۳۶۸).
در نظارت همگانی پاسخگویی صرفا برقراری ارتباط با شهروند ناظر و ارائه توضیحات درباره اقدامات انجام شده درباره پیام یا خواسته وی نیست، بلکه فرآیندی است که از شروع مشارکت آغاز می شود و تارسیدگی و اطلاع رسانی صحیح و کامل به شهروند ادامه می یابد.
پاسخگویی قابلیت اعتماد را افزایش می دهد و یکی از راههای ایجاد اعتماد عمومی است، مسئولان با اطلاع از حق مردم برای نظارت و نقد عملکرد آنها احساس وظیفه جدی تری برای پیگیری پیام های مردمی و اصلاح رفتار خود پیدا می کنند در این صورت است که کارکرد مسئولان روز به روز بهتر و قابل قبول تر می شود و اعتماد مردم، که بزرگترین سرمایه  آن ها است، هر لحظه افزایش می یابد. ازسوی دیگر، شهروندان هم نباید از حق نظارت خود بر اجزای حکومت به راحتی چشم پوشی کند.
مراقبت دلسوزانه بر کارکرد نهادها و یادآوری نقاط ضعف و خطا در کنار تقدیر از نقاط قوت و مثبت آن ها، مصداق برجسته “امربه معروف و نهی از منکر” است. آگاهی مردم از این که چنین خبری نه تنها  “حق” بلکه “تکلیف” آنها است آنان را نسبت به عمل به آن کوشاتر و نسبت به چگونگی آن دقیق می سازد.
نظارت همگانی، راهی مؤثر و ضروری برای استقامت حاکمان و کارگزاران است. اما این نظارت باید نهادینه شود. بیان انتقادات و پیشنهاد های سازنده و برگزاری جلسات بحث و انتقاد آزاد و پرسش و پاسخ  رو در رو با مسئولان ، برای تحقق عینی اصل نظارت همگانی و تجسم حساسیت همگانی از جمله راهکارهای این نظارت است. با وجود این جریان باز و گفتگوی صریح، مردم احساس منزلت و احترام می کند، نقاط ضعف و کاستیهای کارگزاران در اداره امور جامعه ناگفته نمی ماند و در نتیجه از بروز ضعف و زبونی و فساد جلوگیری می شود.

 

مطالب پیشنهادی :

نوشتن دیدگاه

تمام حقوق این سایت برای © 2018 پایگاه خبری تحلیلی التزام - هفته نامه التزام. محفوظ است.